do it! Sonic Acts 2013: The Dark Universe

Event  |  Reviews  |  Comments
© Courtesy of the Artist and Stedelijk Museum
do it! Sonic Acts 2013: The Dark Universe
Curated by: Mike Harding

Museumplein 10
1071 DJ Amsterdam
February 21st, 2013 7:00 PM - 10:00 PM

Artist talk
Museum Area
+31(0) 20 5732.911
Sat-Thu 10-6; Fri 10-10
Talk, installation
Entrance fee Stedelijk Museum Reservations: Reservation is required.


The Stedelijk Museum and Sonic Acts Festival proudly present the opening act of Sonic Acts 2013. The Sonic Acts Festival 2013, themed “The Dark Universe,” kicks off with a very special evening at the Stedelijk Museum, during which unknown properties of seeing and hearing are revealed. The evening features a sound installation by C.M. von Hausswolff and many others, entitled freq_out 9, the premiere of a new monumental installment of Matthijs Munnik’s flickering light work Lightscape: Common Structures, and a keynote lecture from Anil Ananthaswamy about the edge of physics and how the most remote places on the planet might help us solve the mystery of the dark universe. You are invited to explore the dark universe with us, at the Stedelijk!


7 pm -  Keynote lecture Anil Ananthaswamy
(Teijin Auditorium, also streamed in Schiphol Lounge)
9 pm -  Artist talks and interviews
(Schiphol Lounge)

7 - 10 pm - ”freq_out 9”, sonic installation
(SMBC Hall)

7 - 10 pm - ”Citadels: Common Structures”, installation
(Teijin Auditorium)


The theme of “The Dark Universe” derives from recent developments in science suggesting that the world in which we live is even more unfamiliar and weirder than we had imagined. Because our senses only enable us to perceive a fraction of the electromagnetic spectrum, we have developed an array of instruments to extend our capabilities and detect radiation across the entire spectrum, from gamma to radio waves. Using the Planck Space Observatory, we are now able to study cosmic background radiation at a very high resolution, looking back to the birth of the universe. And on July 4, 2012, the Large Hadron Collider detected the “missing” Higgs boson, a fundamental part of the Standard Model of particle physics.

Still, what these immensely advanced instruments are able to record is probably only a tiny part of reality. Astronomical observations from previous decades can only be explained by postulating the existence of large quantities of matter and energy that we are unable to see, hear, or measure. Quantum mechanics has nurtured the realization that classic Newtonian ideas of time and space do not correctly represent reality. Now we know that reality is in all likelihood much weirder: only 4 percent of the universe is made of ordinary matter; the other 96 percent is completely dark to us.

With “The Dark Universe,” Sonic Acts celebrates the deeply rooted human desire to occupy ourselves with things we don’t know. The arts and sciences have always been at the core of our exploration of the unknown, the strange, and the unfamiliar. Artists and scientists are accustomed to rethink reality repeatedly and question the things we think we know. For “The Dark Universe,” Sonic Acts brings together scientists, artists, theorists, musicians, and composers to explore the boundaries of our knowledge, investigate how to make the invisible imaginable, learn how to embrace the unknown, and to guide us through the dark universe.

C.M. VON HAUSSWOLFF’S ”freq_out 9”

”freq_out 9” is a sound installation comprised of 12 individual sound works, each utilizing a specific frequency range, made on site, and amplified to act as a single, generative sound-space. The concept for ”freq_out” is by C.M. von Hausswolff. For ”freq_out”, the participants are allotted ranges of frequency within the audible sound spectrum. Participant number one is  allotted 0 – 25 Hz, number two 25 – 65 Hz, and so on. Over a period of four days, the participants’ task is to compose one sound work each. The work cannot contain any sounds beyond the allotted frequency range, but can be of any length and is played back as a loop. The resulting work consists of the 12 smaller works joined together into a whole. Thus, when the works are played back, they are all played at once, through twelve different sounds systems. The sounds have no beginning or end, but exist in a constant flow, acting in a sculptural way. Since the sound frequencies are different, there are no collisions between individual sounds, only interference – audio complements – which arise as sound phenomena in the spaces. This configuration of frequencies has a great deal in common with the instrumental content of a large symphony orchestra, ranging from the double bass to the piccolo flute. The final mix not only reveals the innate properties of the frequencies, but also the possibilities when they are combined. Each participant works individually, without anyone else’s involvement, but all those involved must be able to accept what the others produce. Ego must be finely balanced against group, and in today’s egocentric society this is always a risky business.


As a window to a virtual world, this work by artist Matthijs Munnik visualizes an abstract universe composed only of light and sound, exploring the borders of our sensory hardware. While the eye tries to make sense of the sensory overload, a dazzling display of highly detailed patterns and color combinations is formed in the retina and fed to the brain; the curious phenomena you see are created by the eye itself, induced by the flickering lights. The effect is impossible to capture on video or in text; it can only be experienced in real life.
”Citadels: Common Structures” is commissioned by Sonic Acts and supported by Mondriaan Fund.


We don’t understand 96 per cent of the universe. This “dark universe” is made up of dark matter and dark energy. But how do we know this? How do we go about deciphering the nature of dark matter and dark energy? Over the course of three years, Anil Ananthaswamy travelled to some of Earth’s remotest regions to look at experiments that are trying to solve the mystery of the dark universe. In this talk, he shares his experiences of how the experiments being conducted in places like Lake Baikal in Siberia, a deep underground mine in Minnesota, the Atacama Desert in Chile, the Karoo in South Africa, and even Antarctica are making use of the natural quiet of these regions to listen to the faint signals that tell us more about the dark universe.

More information about the participants of ”freq_out 9”:

Mike Harding (UK) is a curator, producer, lecturer, and music publisher. He runs the Touch label together with Jon Wozencroft.

Jacob Kirkegaard’s (DK) installations, compositions, and performances deal with acoustic spaces and phenomena that usually remain imperceptible. Kirkegaard uses unorthodox recording devices to capture and contextualize hitherto unheard sounds from within a variety of environments.

PerMagnus Lindborg (SE) is a composer, performer, and researcher. He has degrees in composition and music computing from Oslo (Music Academy) and Paris (Ircam).

BJ Nilsen (SE) is a sound and recording artist. Nilsen primarily focuses on natural sounds and their effect on humans, field recordings, and the perception of time and space as experienced through sound, often electronically treated.

Petteri Nisunen (FI) and Tommi Grönlund (FI) have been working together since 1994. Grönlund and Nisunen, both of whom studied architecture, produce records and create mixed-media installations that explore sound and space in a relatively low-tech, simple manner.

Finnbogi Petursson (IS) is one of Iceland’s most prominent artists. He is known for works that fuse sound, light, sculpture, architecture, and drawings. Sound, a crucial element in his works, is typically incorporated into spare sculptural installations.

Franz Pomassl (AT) is an electronic sound and recording artist and DJ residing in Vienna, Austria. He is co-founder of the experimental techno label Laton. In his performances, Pomassl uses a broad range of homemade analogue electronic equipment.

Christine Ödlund (SE) studied photography at university, and then graduated from the art academy in Stockholm as a video artist. She also studied at the Institute for Electro-Acoustic Music in Stockholm. She creates hybrid forms of animation, photography, and electronic music.

Kent Tankred (SE) studied painting in the early 1970s before attending the Institute for Electro-Acoustic Music in Stockholm. Tankred is interested in musical encounters with other art forms, which has resulted in fusions where his music has also been presented as installations at exhibitions.

JG Thirlwell (AU) is a composer, producer, and performer. After working with Nurse With Wound, Thirlwell started making his own records in 1980. He was inspired by the post-punk explosion of creativity in the UK, as well as by the writings of John Cage and systems music.

Maia Urstad (NO) works at the intersection of audio and visual art. Her work involves integrating sound into specific locations. Her recent practice includes indoor and outdoor sound installations and performances, using CD players and cassette-radios to transmit the sound and as sculptural objects, commenting on the temporary nature of technology.

Jana Winderen (NO) is a sound artist with a background in mathematics and chemistry, and has also worked as a curator and producer since 1993.

C.M. von Hausswolff (SE) is a composer and a conceptual artist. As a composer, he uses the tape recorder as his main instrument. As a conceptual artist, he works with performance art, light- and sound installations and photography. He is the creator of freq_out.

More information about Matthijs Munnik:

Matthijs Munnik’s (NL) performances and installations play with visitors’ perceptions. He researches all kinds of color combinations, patterns, and rhythms to create spectacular visual effects.

More information about Anil Ananthaswamy:

Anil Ananthaswamy (IN) is a science journalist and author. A consultant for New Scientist, he has also written for Discover and is a columnist for PBS Nova’s The Nature of Reality blog. He is the author of ”The Edge of Physics”, a book that explains how some of Earth’s remotest locations are crucial to our studies of the universe. ”The Edge of Physics” was voted the best physics book of 2010 by Physics World (UK).


Location: Several locations at Stedelijk Museum Amsterdam
Language: English
Entrance: Entrance fee Stedelijk Museum
Reservations: Reservation is required. Please send an e-mail to, stating your full name, e-mail address, telephone number, and the date of the event for which you want to reserve a seat.

stedelijk│do it!

Sonic Acts 2013: The Dark Universe
Opening van het festival
21 februari 2013, 19.00-22.00 uur


Locatie: verschillende locaties in het Stedelijk Museum Amsterdam
Voertaal: Engels
Toegang: entreeprijs Stedelijk Museum
Reserveren: noodzakelijk. Stuur een email naar met uw volledige naam, email-adres, telefoonnummer en de datum waarop het programma plaatsvindt dat u wilt bezoeken.

Het Stedelijk Museum en het Sonic Acts Festival organiseren samen de opening van Sonic Acts Festival 2013. Het festival heeft dit jaar als thema ’The Dark Universe’ en gaat van start met een bijzondere avond in het Stedelijk Museum, waarop nog onontdekte kanten van ons gehoor en zicht worden onthuld. Naast de geluidsinstallatie “freq¬_out 9” van C.M. von Hausswolff en vele anderen presenteert Matthijs Munnik voor het eerst zijn flikkerend-lichtinstallatie ”Citadel: Common Structures” en leidt Anil Ananthaswamy de avond in met een lezing over de grenzen van de natuurkunde en hoe de meest afgezonderde plekken op onze planeet ons kunnen helpen het mysterie van het duistere universum op te lossen. U bent van harte uitgenodigd in het Stedelijk om samen met ons het donkere universum te ontdekken!

19.00 uur: lezing van Anil Ananthaswamy (Teijin Auditorium, met een live videostream naar de Schiphol Lounge)
21.00 uur: voordrachten van de kunstenaars en interviews (Schiphol Lounge)
19.00-22.00 uur: geluidsinstallatie “freq_out 9” (SMBC-hal)
19.00-22.00 uur: lichtinstallatie ”Citadels: Common Structures” (Teijin Auditorium)

Het uitgangspunt van het thema ’The Dark Universe’ zijn recente ontwikkelingen binnen de natuurwetenschappen die lijken te suggereren dat de wereld waarin wij leven heel wat minder vertrouwd en veel vreemder is dan door ons verondersteld. Omdat we met onze zintuigen maar een fractie van het elektromagnetische spectrum kunnen waarnemen, hebben we allerlei instrumenten ontwikkeld die het hele stralingsspectrum kunnen registreren, van gammastralen tot radiogolven. Dankzij de Planck Observatory-satelliet kunnen we nu de kosmische achtergrondstraling tot op een zeer hoge resolutie bestuderen en terugkijken tot aan de geboorte van het universum. En op 4 juli 2012 detecteerde de Large Hadron Collider het 'ontbrekende' higgsboson, een cruciale bouwsteen voor het standaardmodel van de deeltjesfysica.

Toch is wat we met deze ongelooflijk geavanceerde instrumenten waarnemen vermoedelijk maar een minuscuul fragment van de werkelijkheid. In de afgelopen decennia zijn er astronomische waarnemingen gedaan die alleen kunnen worden verklaard door aan te nemen dat er een immense hoeveelheid materiaal en energie bestaat die wij niet kunnen zien, horen of meten. Binnen de kwantummechanica leeft al langer het idee dat de klassieke newtoniaanse opvatting van tijd en ruimte geen recht doet aan de werkelijkheid. Nu weten we dat de werkelijkheid naar alle waarschijnlijkheid nog veel vreemder is: slechts 4 procent van het universum bestaat uit gewone materie, de overige 96 procent is voor ons donker.

Met ’The Dark Universe’ brengt Sonic Acts een ode aan het diep menselijke verlangen ons bezig te houden met zaken waar we weinig tot niets vanaf weten. Kunst en wetenschap staan van oudsher aan de basis van deze studie naar het ongekende, vreemde en onbekende. Kunstenaars en wetenschappers zijn het gewend om telkens opnieuw naar de werkelijkheid te kijken en vraagtekens te zetten bij wat wij erover denken te weten. Voor ’The Dark Universe’ brengt Sonic Acts wetenschappers, kunstenaars, theoretici, muzikanten en componisten bij elkaar om op zoek te gaan naar de grenzen van onze kennis, om te onderzoeken hoe we ons het onzichtbare kunnen voorstellen, om te leren houden van het onbekende en om ons door het donkere universum te loodsen.

C.M. VON HAUSSWOLFFS ”freq_out 9”
De geluidsinstallatie ”freq_out 9” bestaat uit twaalf individuele geluidswerken die elk gebruikmaken van een specifiek frequentiebereik dat ter plekke wordt voortgebracht en versterkt om gezamenlijk één geluidsruimte te creëren. Het concept voor ”freq_out 9” is bedacht door C.M. von Hausswolff. Alle deelnemers aan ”freq_out 9” krijgen een frequentiegebied toegewezen binnen het hoorbare spectrum. De eerste deelnemer krijgt 0-25 Hz, de tweede deelnemer 25-65 Hz, enzovoort. Ze hebben allemaal vier dagen de tijd om een geluidswerk te maken. De compositie mag geen klanken bevatten die buiten 'hun' frequentiegebied vallen, maar kan in lengte variëren. Alle werken worden gelijktijdig en in een loop afgespeeld door twaalf verschillende geluidssystemen. De klanken hebben geen begin of einde, maar vormen samen een continue stroom geluiden met een sculpturaal effect. Omdat de geluidsfrequenties van elkaar verschillen, botsen de geluiden niet met elkaar, maar treden er wel interferenties op – auditieve extra's – die voor geluidseffecten in de ruimtes zorgen. De opbouw van frequenties vertoont een sterke gelijkenis met een groot symfonieorkest met allerlei instrumenten, van contrabas tot piccolo. De uiteindelijke mix brengt niet alleen de inherente eigenschappen van de verschillende frequenties ten gehore, maar ook wat er gebeurt als deze worden gecombineerd. Elke deelnemer werkt geheel zelfstandig en heeft te accepteren wat de anderen doen. Er moet een balans worden gevonden tussen het individu en de groep, en in onze huidige egocentrische samenleving is dat altijd een lastige klus.

Dit werk van kunstenaar Matthijs Munnik gunt ons een blik op een virtuele wereld, een abstract universum van licht en geluid, en tast de grenzen af van onze sensorische hardware. Terwijl het oog probeert wijs te worden uit het sensorische bombardement, ontstaat op ons netvlies een verblindend tafereel van extreem gedetailleerde patronen en kleurencombinaties dat wordt doorgestuurd naar de hersenen; de vreemde effecten die je ziet worden door je oog zelf gemaakt als gevolg van het flikkerende licht. Dit verschijnsel kan niet op video worden vastgelegd of adequaat in woorden worden gevat: je moet het zelf meemaken.
”Citadels: Common Structures” is gemaakt in opdracht van Sonic Acts, met een financiële bijdrage van het Mondriaan Fonds.

96 procent van het heelal begrijpen wij niet. Dit 'donkere universum' bestaat uit zwarte materie en zwarte energie. Hoe weten we dat? Hoe kunnen we meer te weten komen over deze zwarte materie en energie? In een periode van drie jaar reisde Anil Ananthaswamy naar enkele van de meest afgelegen gebieden op Aarde om experimenten te bestuderen waarmee naar een oplossing wordt gezocht voor het mysterie van het donkere universum. In zijn lezing vertelt hij hoe deze experimenten, op plekken als het Baikalmeer in Siberië, een diepe ondergrondse mijn in Minnesota, de Atacamawoestijn in Chili, de Karoo in Zuid-Afrika en zelfs op Antarctica, de natuurlijke stilte benutten om te kunnen luisteren naar de zwakke signalen die ons meer vertellen over het donkere universum.

Biografieën van de deelnemers aan ”freq_out 9”

Mike Harding (UK) is curator, producer, docent en muziekuitgever. Samen met Jon Wozencroft leidt hij het label Touch.

Jacob Kirkegaard (DK) maakt installaties, composities en performances, waarin akoestische ruimtes en effecten centraal staan die doorgaans niet zijn te horen. Kirkegaard neemt op allerlei locaties met ongebruikelijke opnameapparatuur niet eerder gehoorde geluiden op en geeft ze een context.

PerMagnus Lindborg (SE) is componist, muzikant en onderzoeker. Hij studeerde compositie en elektronische muziek in Oslo (Norges musikkhøgskole) en Parijs (Ircam).

BJ Nilsen (SE) is een opname- en geluidskunstenaar. Nilsen houdt zich voornamelijk bezig met natuurlijke geluiden en hun effect op ons, veldopnames en de invloed van geluid, vaak elektronisch bewerkt, op onze ervaring van tijd en ruimte.

Petteri Nisunen (FI) en Tommi Grönlund (FI) werken sinds 1994 samen. Grönlund en Nisunen hebben beiden architectuur gestudeerd en maken CD's en multimediale installaties waarbij ze op een simpele manier, en relatief low-tech, ruimte en geluid onderzoeken.

Finnbogi Petursson (IS) is een van de beroemdste kunstenaars van IJsland. Hij staat bekend om werk waarin geluid, licht, sculptuur, architectuur en tekeningen worden gecombineerd. Geluid is een belangrijk element in zijn vaak sobere, sculpturale installaties.

Franz Pomassi (AT) is een elektronische geluids- en performancekunstenaar en DJ uit Wenen. Hij is een van de oprichters van het techno-label Laton. Voor zijn performances maakt Pomassi gebruik van een breed scala aan zelfgebouwde, analoge elektronische apparaten.

Christine Ödlund (SE) heeft een universitaire graad in fotografie en studeerde af aan de kunstacademie in Stockholm als videokunstenaar. Ze studeerde ook aan het Instituut voor elektroakoestische muziek (EMS) in Stockholm. In haar werk combineert ze animatie, fotografie en elektronische muziek.

Kent Tankred (SE) volgde begin jaren zeventig een schildersopleiding en studeerde daarna aan het EMS in Stockholm. Tankred is vooral geïnteresseerd in muzikale ontmoetingen met andere kunstvormen, en dat leidde onder meer tot projecten waarbij zijn muziek in de vorm van installaties op tentoonstellingen werd gepresenteerd.

JG Thirlwell (AU) is componist, producent en muzikant. Na bij Nurse With Wounds te hebben gewerkt begon Thirlwell in de jaren tachtig zijn eigen muziek uit te brengen. Zijn inspiratie haalde hij uit de creativiteitsexplosie in Groot-Britannië na de punkperiode, uit teksten van John Cage en uit minimalistische systems music.

Maia Urstad (NO) werkt op het snijvlak van geluidskunst en beeldende kunst. In haar werk integreert ze geluid op specifieke locaties. Haar meest recente werken zijn geluidsinstallaties voor binnen en buiten, en performances waarbij CD-spelers en cassette-radio’s tegelijk het geluid leveren en fungeren als sculpturale objecten, bij wijze van commentaar op de huidige technologie.

Jana Winderen (NO) is een geluidskunstenaar met een gedegen kennis van wis- en scheikunde, en is sinds 1993 ook werkzaam als curator en producer.

CM van Hausswolff (SE) is componist en conceptueel kunstenaar. Voor zijn composities gebruikt hij voornamelijk de taperecorder. Zijn conceptuele werk bestaat uit performances, licht- en geluidsinstallaties en foto's. Hij is de bedenker van freq_out 9.

Biografie Matthijs Munnik:
Matthijs Munnik (NL) speelt in zijn performances en installaties met de waarneming van het publiek. Hij onderzoekt allerlei soorten kleurencombinaties, patronen en ritmes en weet spectaculaire visuele effecten te creëren.

Biografie Anil Ananthaswamy:
Anil Ananthaswamy (IN) is wetenschapsjournalist en schrijver. Hij werkt als adviseur voor New Scientist, publiceert in Discover en is columnist van PBS Nova's blog ‘The Nature of Reality’. Hij is de schrijver van het boek “The Edge of Physics”, waarin wordt uitgelegd waarom sommige van de meest afgelegen plekken op Aarde cruciaal zijn voor ons onderzoek naar de ruimte. “The Edge of Physics” werd in 2010 door Physics World (UK) uitgeroepen tot het beste boek over natuurkunde.